quarta-feira, 5 de setembro de 2012

cujos olhos faiscavam terrivelmente (Ilíada I.200)

Pallas Athene, de Gustav Klimt, 1898


Atenta antena
Athena
De olhos de coruja
Na obscura noite lúcida

Sophia de Mello Breyner, "Vieira da Silva", in Musa, Caminho, Lisboa, 1994, p.40


Em 2012, comemoram-se os 150 anos de Gustav Klimt e uma vasta colecção das suas obras (cerca de 400 exemplares) encontra-se no Museu de Viena em exposição até ao dia 12 do presente mêS, com destaque para Pallas Athene e o Retrato de Emilie Flöge.

sábado, 1 de setembro de 2012

Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής

William Gifford, the first editor of the Quarterly Review, is authority for the tale that a plan was set on foot during the Revolution for the abandonment of English as the national language of America, and the substitution of Hebrew in its place. An American chronicler, Charles Astor Bristed, makes the proposed tongue Greek, and reports that the change was rejected on the ground that “it would be more convenient for us to keep the language as it is, and make the English speak Greek.” The story, though it has the support of the editors of the Cambridge History of American Literature, has an apocryphal smack; one suspects that the savagely anti-American Gifford invented it. But, true or false, it well indicates the temper of those times. The passion for complete political independence of England bred a general hostility to all English authority, whatever its character, and that hostility, in the direction of present concern to us, culminated in the revolutionary attitude of Noah Webster’s “Dissertations on the English Language,” printed in 1789. Webster harbored no fantastic notion of abandoning English altogether, but he was eager to set up American as a distinct and independent dialect. “Let us,” he said, “seize the present moment, and establish a national language as well as a national government. … As an independent nation our honor requires us to have a system of our own, in language as well as government.”

ler mais aqui.

sexta-feira, 31 de agosto de 2012

Lema, seguido de Esclarecimento de Uma Ilustração


Ao sábio, nada é estranho, nem nada impossível.
Τῷ σοφῷ ξένον οὐδὲν οὐδ' ἄπορον.
Antístenes, em D. L. 6.12

Sobre a Ilustração:
Gravura de Giulio Bonasone (possivelmente a partir de um desenho ou de Prospero Fontana ou de Parmigianino), para o Symbolicarum Quaestionum de Achille Bocchi. A inscrição em latim é uma tradução de uma frase que aparece logo num dos primeiríssimos parágrafos (o 21) da secção dedicada a Diógenes, o Cínico, no Livro VI dos Vidas, Opiniões & Ditos dos Famosos da Filosofia, de Diógenes, o Laércio. Eis o passo, com uma tradução algo apressada abaixo (a frase destacada é a que corresponde ao latim da imagem):

Γενόμενος δὲ Ἀθήνησιν Ἀντισθένει παρέβαλε. τοῦ δὲ διωθουμένου διὰ τὸ μηδένα προσίεσθαι, ἐξεβιάζετο τῇ προσεδρίᾳ. καί ποτε τὴν βακτηρίαν ἐπανατειναμένου αὐτῷ τὴν κεφαλὴν ὑποσχών, “παῖε,” εἶπεν, “οὐ γὰρ εὑρήσεις οὕτω σκληρὸν ξύλον ᾧ με ἀπείρξεις ἕως ἄν τι φαίνῃ λέγων.” τοὐντεῦθεν διήκουσεν αὐτοῦ καὶ ἅτε φυγὰς ὢν ὥρμησεν ἐπὶ τὸν εὐτελῆ βίον.

Uma vez em Atenas, [Diógenes] lançou-se a Antístenes. Embora este o afastasse, por não admitir ninguém, forçou-o pela sua insistência (lit.: assiduidade) . E, uma vez, tendo [Antístenes] levantado o bastão contra ele, [Diógenes], colocando por baixo [do bastão] a sua cabeça, disse: “Bate, pois não descobrirás madeira dura [o suficiente] com a qual me afastes, enquanto for claro que dirás algo”. Daí em diante escutou-o sempre e, sendo um exilado, iniciou-se numa vida simples.

quinta-feira, 30 de agosto de 2012

O Trauma Original

Como al hombre a quien de repente, después de largo tiempo y justo cuando menos lo espera, sacude la remembranza turbadora de um crimen cometido en la juventud, de igual modo asaltaron bruscamente al pueblo griego en plena madurez los remordimentos por un acto de violencia cometido en su juventud. Ochocientos años atrás habia hundido en el más profundo de los sueños a otro pueblo: el troyano. 

Este arrepentimiento colectivo, el remordimiento de conciencia que involucra a todo un pueblo puede sonar algo rebuscado, no demasiado creíble, pero el hecho de que se convirtiera en el principal alimento de la literatura griega antigua constituye argumento suficiente para creer que existió en realidad. Pruébese a eliminar Troya, pruébese a suprimir por tanto al muerto que permanece tendido en mitad de ella como en una ceremonia funeraria, y de la literatura griega no quederá ni la mitad.

Los escritores griegos se impusieron la misión de extraer de la conciencia de su pueblo dicho crimen. Y así fue éste desvelado en todos sus aspectos por los proprios griegos, sin la más mínima intervención de pretensiones revanchistas o de presión internacional. Ellos mismos resucitaron, pues, aquella Troya que habían arrasado hasta los cimientos, que habían jurado sepultar tan hondamente que ningún testimonio, ninguna voz, ni siquiera los proprios recuerdos subsistieran de ella; así pues, la extrjeron de la tumba, le sacudieron el barro y dieron testimonio de ella con imparcialidad, como habrían procedido si se hubiera tratado de ellos mismos, si no con superior conmiseración. 

Fue éste un exorcismo sin precedentes, un acto conmovedor, liberador y emancipador, desconocido hasta entonces. Porque, por vez primera en la historia de la humanidad, la conciencia de todo un pueblo experimentaba una zozobra semejante. 

Un desasosiego que pone en evidencia qu dicho pueblo ya era capaz de grandes obras.

Ismaíl Kadaré, Esquilo. El Grand Perdedor. [cap. II fine]
Siruela, Madrid: 2006 (trad.: Ramón Sánchez Lizarralde e María Roces). 

Nota 1: Simone Weil diz algo de semelhante a isto, realçando também o papel de Tróia na assombração da memória colectiva grega e como em torno da impositiva necessidade de fazer justiça à cidade destruída se construiu todo um povo e cultura. Creio que o ensaio onde aparecem essas considerações está incluído na antologia A Fonte Grega, editada pela Cotovia, mas, por não ter o livro à mão, não posso dar certezas.

Nota 2: Ainda só li um terço da obra, pelo que a avaliaçao pode ser injusta, mas este Esquilo, de Kadaré, não pode senão aparecer, ante os olhos de um classicista, como um livro de fantasia, cheio de suposições & imaginações sem qualquer fundamento histórico-científico. Verdadeiramente interessante, até ao momento, só o cap. IV, em que o autor sugere que a tragédia deriva dos rituais funerários, a partir da análise dos rituais albaneses que ainda pôde observar nas aldeias do seu país. Si non è vero (provavelmente não, mas), è ben trovato.

quarta-feira, 29 de agosto de 2012

Orfeu

Desço aos Infernos sem nenhuma esperança.
O que morreu no coração dos deuses
Nunca mais ressuscita.
Pode animá-lo o fogo da paixão;
Do outro lado da desilusão
O próprio morto já não acredita.
Eurídice não volta a ser na terra
O que foi algum dia.
O seu nome, que o sol não alumia,
É o cansaço divino a dormitar.
Toda a corte do céu deixou de amar
Não só os poetas, mas a poesia

Coimbra, 8 de Setembro de 1952.

in "Diário VI, 1953",  Miguel Torga, Poesia Completa, Volume I, Publicações Dom Quixote, Lisboa, 2007, p.466

sexta-feira, 24 de agosto de 2012

Hidra
 
Se nunca foste a Hidra no outono
então não sabes
como é branco o branco e azul o azul.
Se nunca ali chegaste com o sol
escorrendo das colinas entre as hastes
da flor encontrada por Ulisses
no próprio inferno - então não sabes
como a terra é o lugar certo
para morrer.

Eugénio de Andrade, Poesia, Modo de Ler, Lisboa, Abril 2011, p.547

quinta-feira, 23 de agosto de 2012

Integer Vitae

Integer Vitae

1
                                        Did you then say
circumscribed betrayal; did you say, the years,
the years alone have done this, circumambient,
did you so propose?

2
                                        The years will not
answer for what they have done, that much
is certain. There is no shaking them, we
might have foreseen this

3
                                        but refused.
No, refusal's too much said for such freedom.
What fails here is fail-safe, our modus
conjured by slide-rule.

4
                                        Ha! We can choose,
vivify what we catch from others' voices.
Thence to imperatives if you stall in
any manner of theme.

5
                                        Non-concurrent
the freedom and constraint outside of this
transient lock that is itself both
end and motive.

6
                                        Juggling music
for piccolo and snare-drum, for any other
ad hoc hocketing of joy, always provided
there remains silence.  

Geoffrey Hill. A Treatise of Civil Power. Yale University Press (2007).


Integer vitae scelerisque purus
non eget Mauris jaculis neque arcu
nec venenatis gravida sagittis,
  Fusce, pharetra,

sive per Syrtis iter aestuosa
sive facturus per inhospitalem
Caucasum vel quae loca fabulosus
  lambit Hydaspes.

Namque me silva lupus in Sabina,
dum meam canto Lalagem et ultra
terminum curis vagor expeditis,
  fugit inermem,

quale portentum neque militaris
Daunias latis alit aesculetis
nec Jubae tellus generat, leonum
  arida nutrix.

Pone me pigris ubi nulla campis
arbor aestiva recreatur aura,
quod latus mundi nebulae malusque
  Juppiter urget;

pone sub curru nimium propinqui
solis in terra domibus negata:
dulce ridentem Lalagen amabo,
  dulce loquentem.


Horácio. I.22. Tradução minha aqui no blog.

segunda-feira, 20 de agosto de 2012

Hobbes Leitor de Orígenes (Theologia Política Renascentista §2)

And as the Power, so also the Honour of the Soveraign, ought to be greater, than that of any, or all the Subjects. For in the Soveraignty is the fountain of Honour. The dignities of Lord, Earle, Duke, and Prince are his Creatures. As in the presence of the Master, the Servants are equall, and without any honour at all; So are the Subjects, in the presence of the Soveraign. And though they shine some more, some lesse, when they are out of his sight; yet in his presence, they shine no more than the Starres in presence of the Sun.

Thomas Hobbes. Leviathan. Project Gutenberg.

Although Abraham may have been just and Moses just, and each one of the famous men just, compared with Christ they are not just; their light compared with his light turns out to be darkness. And just as the light of a lamp becomes dark before the rays of the sun, and becomes dark like any other blind matter, so too the light of all the just: it may be bright before men, but it is not bright before Christ. . . . As the splendor of the moon and the glittering stars of the heaven sparkle in their places before the sun rises, but as soon as the sun rises go into hiding, so too before the true light of the sun of justice rises, the light of the church, like the light of the moon, is bright and clear before men; but when Christ comes it fades before him. As it is written: "The light will shine in the darkness." (João 1:5)

Orígenes. Spirit & Fire. Robert J. Daly (trad). The Catholic University of America Press (1984).

Fuerit licet justus Abraham, et justus Moyses, justus unusquisque illustrium virorum: sed ad comparationem Christi non sunt justi. Lux eorum cum ejus luce composita tenebrae reperiuntur. Et quomodo lumen lucernae ad solis radios obscuratur, et velut alia quaedam caeca materies contenebrescit; sic licet fulgeat justorum omnium lumen ante homines, non tamen fulget ante Christum. [Lucet quippe lumen vestrum, non simpliciter dictum est, sed luceat ante homines. Ante Christum non potest lumen fulgere justorum.] Ut splendor lunae et micantia coeli sidera, priusquam sol oriatur, in stationibus suis rutilant, orto vero sole absconduntur; sic lumen Ecclesiae ut lumen lunae, priusquam oriatur lumen illud verum solis justitiae, resplendet, et clarum est ante homines, cum autem Christus venereit, ante eum contenebrescet. Dicitur et alibi: Lux in telebris lucet. [Fonte: p367 do pdf.]

domingo, 19 de agosto de 2012

O Padroeiro dos Estudos Clássicos

Quando me preparava, como costumo, para investigar a venerável eternidade com que me deparara num templo antigo, apareceu-me um imbecil dum padre qualquer que me perguntou qual era o meu 'mester'. Respondi-lhe instantaneamente, "Despertar os mortos do submundo - aprendi-o com a sacerdotisa Pýthia." Abandonei-o completamente estupefacto com a sua banalidade e indecisão, e apercebi-me que o meu 'mester' — esse jamais o poderia abandonar.

Sed enim inter Liguras nondum exacto biennio apud Vercellas antiquam ad Apenninos montes, & olim nobilem civitatem, & de qua Hieronymus senior ille noster suis epistolis in ea septies percussa virgine particula mentionem habet, dum vetustis in sacris aedibus nostro de more aliquid verendae aeternitatis indagare coepissem, sacerdoti cuidam ignaro, quaenam mea  ars esset interroganti ex tempore equidem respondi, mortuos quandoque ab Inferis suscitare Pythia illa inter vaticinia didici. Et haec ubi dicta, quum ibidem vulgarem, incertum, obstupescentemque reliquissem, artem vero meam haud relinquendam putavi.


Cyríaco de Ancona. Itinerarii Epistola I. Tradução minha.